Serdar Şahinkaya’dan CKM’de Söyleşi “Kurucu İrade Halk Fırkasının İlk Programı: 9 Umde”

Cumhuriyet Kültür Merkezi’nde “Kurucu İrade Halk Fırkasının İlk Programı: 9 Umde, 8 Nisan 1923” başlıklı söyleşisi düzenlenen Serdar Şahinkaya, 21 Şubat 2026 da okurlarıyla bir araya geldi.

Konuşmasına Halk Fırkası kurulmadan önce dönemin uluslararası, Osmanlı aleyhine olan olaylarını anlatarak başlayan Şahinkaya, “1916 İngiltere ile Fransa’nın imzalandığı Skyes-Picot Antlaşması yani İngilizlerin Büyük Orta Doğu Projesi. Biz hep Trump’ın konuştuğu biliriz ama üzerinde güneş batmayan imparatorluk vesilesidir bu. Onun için bu anlaşmayı hatırlamamız lazım.” tümcelerini kurmasının ardından “Bunun dışında Mondros Mütarekesi 30 Ekim 1918 Osmanlı’ya son verildiğine dair belgedir. Her şeyinizle teslim oluyorsunuz” sözleriyle dinleyicilerine Mondros’u; sonrasında ise Sevr’i de “10 Ağustos’ta önümüze Sevr anlaşması geliyor.” söyleriyle anımsattı.

Dönemin isyanlarında bahseden Şahinkaya, bu isyanları ikiye ayırdığını şöyle belirtti:

“1919-1920 arasında Anadolu’da ayaklanmalar var tam 18 tane ve haritaya işlediğimizde pıtrak gibi isyanları görüyorsunuz. Bir tanesi Osmanlı payitahtının kışkırttığı gerici-dinci yobaz ayaklanmalar. Bunlar Adapazarı üzerinden Konya’ya uzanıyor, Kuvayi Milliye’ye karşı sarayın gerici bombardımanı. İkincisi de Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da Fransızların kışkırttığı Kürtçü isyanlar dolayısıyla da bunlar yaşanırken Meclis açılırken kurucu iradenin zorlandığını görüyoruz.”

Şahinkaya dönemin çarpıcı olayları anlattıktan sonra “Halk Fırkası” kelimesini ilk nasıl duyduğumuzu şöyle anlattı:

“Halk fırkası kelimesini biz tarihte ilk ne zaman duyuyoruz. Tarihimizde 6 Aralık 1922’de Mustafa Kemal Paşa Kurtuluş Savaşı bitmiş Ankara’da gazetecilerle toplantı yaparken diyor ki halkçılık esasına dayanan bir fırka kurmak gayretindeyim. O zaman anlıyoruz Mustafa Kemal Paşa’nın kafasındaki fırkanın halkçılık esasına dayandığını.”

Gelen sorular üzerine ise neden Cumhuriyet Halk Fırkası olmadığına “Cumhuriyet Halk fırkası değil Halk fırkası parti Halk fırkası olarak kuruluyor ve Cumhuriyet kurulduktan sonra Cumhuriyet kelimesi ekleniyor.” yanıtını verdi

Türkiye İktisat Kongresi’nden önce İzmir’de yapılan Kadınlar Kongresi’nden söz açan Şahinkaya “O dönemde gazeteci olsaydım bu kongreye atacağım manşet, Mustafa Kemal Paşa’nın sözlerinden hareketle; 'Kadınlar olmadan Cumhuriyet de olmaz, kalkınma da olmaz' olurdu. Çünkü dünyada gördüğünüz bütün eserler kadınların eseridir diyor Paşa. Kadının en büyük vazifesi analıktır diyor ama bu kadını eve hapseden bir mesele değil; toplumun çocuk yetiştirmede ilk sosyal bilgileri ana tarafından alacağı içindir. Paşa, kadınlara hitap ederken 'Efendiler' diyor; burada biraz duraksamak isterim, efendiler derken sadece erkekleri değil, hanımefendileri de kastediyor.” dedi

İktisat Kongresi’ne Sovyetler’den de temas olduğunu “İzmir daha beş ay önce büyük yangını atlatmış; lokanta yok, otel yok ama hemşerilerimiz delegeleri bağırlarına basmışlar. Kongrede Sovyetler Birliği Büyükelçisi Aralov ve Azerbaycan Büyükelçisi Ebilov da var. Paşa’nın Aralov ile olan münasebeti çok önemli. Lenin, Aralov’u Ankara’ya gönderirken 'Şimdi diplomatlık zamanıdır, Ankara’ya gideceksin; hem savaş tecrübeni aktaracaksın hem de yardımları teftiş edeceksin' diyor.” biçiminde anlattı.

İktisat Kongresinden Lozan’a giden yolda Mahmut Esat’ın çok önemli bir isim olduğuna değinen Şahinkaya “Mahmut Esat Bozkurt Bey’e gelirsek; kendisi İsviçre'de hukuk doktorası yapmış, tezi 'Osmanlı Kapitülasyonları Rejimi' üzerine. Lozan'a giden heyetin koltuğunun altındaki en büyük dayanak Mahmut Esat'ın bu doktora tezidir. Paşa kongredeki konuşmasında; Milletimiz mazisinden değil artık istikbalinden mesuldür.” sözlerini söyledikten sonra İktisat Kongresinin ve Mehmet Esat’ın önemini yineleyerek şu vurguyu yaptı:

“Cumhuriyetin kurucu kadrosunun kullandığı mühim bir kavram var: 'Çalışkanlar Diyarı'. Emek en yüce değerdir. Mahmut Esat Bozkurt kongre açılışında 'Güzel Türkiye'nin ameleleri, sanatkarları, çiftçileri hoş geldiniz. Çalışanları efendi yapan yeni Türkiye'yi iktisaden mamur bir hale getireceğiz' diyor.”

Söyleşisi ardından kitaplarını imzalayan Serdar Şahinkaya katılımcılara teşekkür etti.

https://www.youtube.com/watch?v=Sh9Fy5NxSGc