Atatürk'e göre Ankara adı nereden geliyor? Asya'daki Baykal Gölü ile ilişkisi ne?
Bozkırdaki Vaha: CUMHURİYET’İN BAŞKENTİ ANKARA
Ankara’nın başkent oluşunun 103. yıl dönümünü kutlu olsun!
Aklımıza birçok kez gelen o soruyu bugün bir kez daha soruyoruz:
ANKARA ADI NEREDEN GELİYOR?
19 Ekim 1937 günü Atatürk ile Yunan Başbakanı Metaksas arasında Ankara'da yapılan görüşmenin tutanağından aktarıyoruz:
[Reisicumhur, ihtiyaç karşısında, filhakika kısa bir zamanda, oturulacak bir şehir haline konulmasına çalışılmış olan Ankara'yı filhakika, pek çok kimsenin beğendiğini ifade etmekte olduğunu, azçok rahatca oturulabilir bir şehir haline konmuş olan Ankara'nın, daha birçok mesai sarfını istilzam ettiğini, ve bunların, bir usul ve program dairesinde peyderpey yapılmakta olduğunu söyledikten sonra:
—Excellence Ankara adının nereden geldiğini bilir misiniz? Arzu ederseniz bunu bir haritadan takib edelim; daha iyi olur zannederim" dedi.
Ve, salonda hazır bulunanları ortadaki uzun masanın başına davet, ve aşağıda intizarda bulunan Yunan Heyetinin huzuruna çıkarılmasına müsaade buyurdu.
Mösyö Papadakis, Mösyö Romanos, Mösyö Kustas, Başvekilin yaveri Binbaşı Mösyö Nobilis'dan mürekkeb olan bu Heyet ki — sivilleri caket atay ve zabiti büyük Üniforma giymişti — Başvekil Mösyö Metaksas vedaatile Reisicumhura takdim edildi.
Reisicumhur bunlardan herbirinin elini sıkmak suretile izhar buyurduğu iltifattan sonra onlara da, masa başında oturmalarına lûtfen müsaade etti ve dedi ki:
—Biz, siyasal konuşmamızı bitirdik; şimdi de biraz tarihten bahsedeceğiz. Mevzuumuz Ankara'nın adıdır. Bu Ankara adının nereden geldiğini bilir misiniz?
Ve bilhassa eskiden Ankara'da Yunan Elçiliği kâtibi olarak bulunmuş olan Mösyö Papadakis'e iltifatla:
—Siz ki evvelce de Ankara'da bulunmuştunuz ; bu adın nereden geldiğini bilir misiniz? sualini irad buyurdular ve Mösyö Metaksas'a teveccühle:
—İşte Excellence, buradan geliyor diye Handatlas'daki Asya haritası üzerinde Baykal Gölü civarında bulunan Ankara adını gösterdiler.
Ve bu ismin oradan buraya getirilmiş olması ihtimalinin pek kuvvetli bulunduğunu söylediler ve bu mülahazatlarını tarihten, akınlara ve göçlere tekabül eden zamanlarda gene Ortaasyadaki Seyhun ve Ceyhun Nehirleri adlarının Adana havalisine Seyhan ve Ceyhan halinde nakledilmiş olması misalile teyid ettiler. Bu gibi misallerin Amerikada da, Afrikada da bulunduğunu ilave ettiler.
Bu şehre Ankara adı verilmesinin kıdemi hakkında tenevvür etmek isteyen Mösyö Papadakis'e Reisicumhur:
—Kat'iyetle tesbit edilemiyecek olan bu tarihin Etilerden de çok daha evvel, kablettarih zamanlarda getirilmiş olması ihtimali bulunduğunu ve mesela onbin, onbeşbin sene önce denebileceği cevabını verdiler. Ve ilk bakışta hayali, mübalagalı gibi görülebilecek olan bu tarih rakamların' izam edilmiş zannetmemek lâzımgeldiğini, mesela bu cümleden olmak üzere geçen gün İngilterede bir hafriyat neticesinde meydana çıkarılmış olan eşyayı gördüğünü ve bu eşyada yirmi beş — otuzbin senelik bir eskilik tesbit edilmiş olduğunu bildiğini; bu eşyanın kendilerini değil, bir İngiliz revüsünde resimlerini gördüğünü ve alâkadar alimin aynı nüshadaki ilmi makalesinden bu malümatı edindiğini; Prof. Moug adındaki 5 ciltlik kitabında Amerika'nın bundan ellibin sene önceki medeniyetinden deliller, resimler ve vesikalar göstererek bahsettiğini izah buyurdu.
İşte Ankara'nın da böyle çok eski zamanda Ortaasyadan gelme bir isme malik olduğu tahminini serdettirecek vesikanın bu harita üzerindeki bugün hala canlı adda bulunduğunu ilave etti. Audience'ın ikinci kısmı da burada bitti.]
KAYNAK: Şimşir, Bilal N. “Atatürk'ün Yabancı Devlet Adamlarıyla Görüşmeleri.” Belleten 45, no. 177 (1981): 157-208.
